Bu ayın başında İsrail'in Şam'daki İran konsolosluğuna düzenlediği saldırıda İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü'nden iki komutan ve beş askeri danışman öldürülmüştü. Bu eyleme İran'ın düzinelerce füze ve insansız hava aracıyla karşılık vermesinin ardından Amerika, İsrail'in İran konsolosluğuna düzenlediği saldırıdan ilk andan itibaren  haberdar olmadığını söylese de İran'ın İsrail'e karşılık vermeye başlamasıyla birlikte Amerikan savunması, Tel Aviv'i ve işgal altındaki Filistin'in hava sahasını korumak için hazır bulundu.

Netanyahu, İran'a ait tüm füze ve insansız hava araçlarının İsrail hava sahası dışında düşürüldüğünü söyleyerek bir nevi güvence verdi. Ancak İsrail ordu sözcüsü, "olayın" henüz bitmediğini ve bu açıklamanın İsrail mini kabinesinin Netanyahu ve savunma bakanına İran saldırısına karşılık verme yetkisi vermesine atıfta bulunabileceğini vurguladı, Bu da ABD Başkanı'nın Netanyahu'ya verdiği ve bir Beyaz Saray yetkilisinin aktardığı, "Amerika'nın İran'a yönelik herhangi bir İsrail saldırısına karşı çıkacağı ve bölgesel ortaklarıyla birlikte bölgedeki durumu yatıştırmaya çalışacağı" yönündeki güvenceye rağmen bölgede daha fazla gerginlik anlamına geliyor.

Gazze'ye yönelik yaklaşık yedi ay süren saldırının ardından bölgedeki gerginliği arttıran ve Husi milislerinin İsrail işgal gemilerini ya da ona mal tedarik eden denizden ya da Bab al-Mandab'dan geçen gemileri bombalamasıyla Kızıldeniz'deki yansımaları; dünyadaki tedarik zincirlerinin hesaplarını karıştıran bu koşullar ışığında, ABD ve İngiltere'nin füzelerin kaynaklarına ve gemileri değiştiren onları durduran Husi toplantılarına yönelik saldırılarının ardından daha fazla gerginliğe işaret eden ve son yedi ayda Süveyş Kanalı ithalatının toplam %30'unu kaybeden Mısır gibi bölge ülkelerini doğrudan etkileyen bu gerginliklerin sonuçları hesapta yoktu.

Türkiye ve İran arasındaki ekonomik ilişkiler jeopolitik, ekonomik ve kültürel faktörlerin karmaşık etkileşimiyle şekillenmektedir. Tarihsel olarak, iki ülke ticaret ve ekonomi politikalarını etkileyen sınırları ve karşılıklı çıkarları paylaşmaktadır. 2023 yılında, ticaret dengesi düzeyinde, ikili ticaretin değerinin 5,49 milyar dolar olarak gerçekleştiğini belirtmek yeterlidir. Çünkü Türkiye'nin İran'a ihracatı 3. makine ve yedek parça, plastik malzemeler, kimyasal ürünler ve tarım ürünlerini içeren 31 milyar dolar; ithalatı ise doğal gaz, mineral ürünler ve tarım ürünlerini temsil eden 2,18 milyar dolar olarak gerçekleşti. Türkiye'ye gelen İranlı turistler 2023 yılında 2,5 milyon ziyaretçiye ulaştı ve Adal'ın gelişinden bu yana yapılan toplam yatırımlar düzeyinde.

Öte yandan, Türkiye ile İsrail arasındaki ekonomik ilişkiler yıllar içinde önemli ölçüde artmış olup, Türkiye'nin İsrail'e ihracatı 2022 yılında 7 milyar dolar, İsrail'in Türkiye'ye ihracatı ise 2022 yılında 2,33 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkiye ve İsrail arasındaki kilit yatırım sektörleri, özellikle teknoloji sektöründe çeşitli endüstrileri içermekte olup, İsrail'in yüksek teknoloji endüstrisi, siber güvenlik, tıbbi cihazlar ve yazılım geliştirme ile ilgilenen Türk yatırımcıları çekmektedir. Buna karşılık, büyüyen Türk ekonomisi, İsrailli yatırımcıların ilgi gösterdiği sektörler olan inşaat, altyapı ve turizm sektörlerinde fırsatlar sunarken, enerji yatırım sektörü, özellikle Türkiye'nin İsrail'in doğal gaz ihracatına olan ilgisiyle büyük bir hareketliliğe tanık olmakta ve tarım, her iki ülkenin de verimliliği, sürdürülebilirliği artırmak için teknolojisine yatırım yaptığı hayati bir sektör olmaya devam ediyor. Türkiye'nin büyük bir sanayi tabanına sahip olduğu otomotiv endüstrisi, Türkiye'deki tekstil ve giyim endüstrisi, Türkiye ile İsrail arasındaki ekonomik etkileşimlerin şekillenmesinde tarihsel olarak önemli bir rol oynayan siyasi iklime ek olarak daha fazla yatırım çekmeye devam ediyor.

Siyasi iklimin Türkiye ve İsrail arasındaki ekonomik etkileşimlerin şekillenmesinde tarihsel olarak önemli bir rol oynadığına şüphe yoktur. Son yıllarda, özellikle Türkiye'deki iş dünyası lobisinin baskıları, Türk hükümetine, özellikle de İsrail hükümetine, ekonomik çıkarları siyasi farklılıklardan ayırmak için daha fazla çaba göstermesi yönünde baskı yapılmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu da teknoloji, enerji ve altyapı gibi kilit sektörlerde yatırımların devam etmesini sağlamakla birlikte özellikle hükümetin bu hassas sektördeki finansman kaynaklarını çeşitlendirme planı ışığında,  ileri teknoloji ve enerji alanlarına yansımış;  turizm önemli bir ekonomik faaliyeti temsil etmiştir.

İsrail artık tek başına mı? İsrail artık tek başına mı?

Avrasya ülkesinin gelişen ekonomisi ışığında Türkiye'nin hem İran hem de İsrail ile ilişkileri karmaşık ve iç içe geçmiş durumdadı., Zira Türkiye'nin her iki ülkeye de ihtiyacı vardır. Her ne kadar İran'ın komşuluğu, tarihi ve kültürü nedeniyle Türkiye'yi tercih etme olasılığı daha yüksek olsa da Türkiye'nin siyasi ve askeri taahhütleri onu fiili olarak Amerikan tarafına doğru itmektedir. Bu durum doğal olarak İsrail'i desteklemektedir. Her ne kadar ekonomik düzeyde kayıplar anlamına gelse de, İran ve İsrail arasında varsayımsal bir savaş senaryosunda Amerika, Türkiye'yle işbirliği yaparak Türkiye'ye stratejik yardım sağlayabilir. ABD'nin bölgede istikrarın korunması, hayati önem taşıyan su yollarında seyrüsefer serbestisinin sağlanması, enerji kaynaklarının korunması ve yerel çatışmaların küresel krizlere dönüşmesinin engellenmesi gibi konularda çıkarı vardır ki AKP iktidarında bu pek olası değildir. Bu da Türkiye'nin bölgesel güvenliği arttırmak ve askeri tehditleri azaltmak için ABD ile daha fazla işbirliğini zorlayan daha ılımlı bir pozisyondan yana olacağı anlamına gelmektedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın birden fazla kez ülkesinin bölgedeki çatışmanın yatıştırılmasında rol oynamaya hazır olduğunu belirtmesi ve Washington'un çatışmanın kapsamını genişletmek istememesi nedeniyle bu rolün önümüzdeki günlerde başlatılabileceği görülüyor.

Türkiye'nin bölgede itfaiyeci rolü oynamaya çalışmasının birkaç nedeni var. Bunlardan ilki bölgesel ve küresel siyasi konumuna yansıyacak olan bölgesel liderlik konusundaki şiddetli çatışma ve diğer yandan İran ile İsrail arasında bir savaş çıkması durumunda Türk ekonomisi üzerindeki potansiyel etkinin sınırlandırılması, Ticaret dinamiklerinin etkilenmesi, mal ve hizmet akışının sekteye uğraması muhtemel olduğundan ve de Türkiye'nin enerji koridoru olarak stratejik konumu bölgesel istikrarsızlıktan etkileneceğinden, petrol ve gaz fiyatlarını etkileyebilir.  Bu da milli gelir kaynaklarından biri olan turizm üzerindeki etkiye ek olarak enflasyonu ve Türk vatandaşlarının yaşam maliyetini etkileyebilir.

Daily Ummah

Editör: Daily Ummah