1969 doğumlu Mücteba Hamaney, merhum İran Dini Lideri Ali Hamaney'in ikinci oğlu ve Hamaney'in evindeki siyasi sahnede en etkili ve görünür isimlerden biri olarak kabul ediliyor. Şimdi, ABD ve İsrail'in ülkeye yönelik savaşının başlangıcında babasının suikasta kurban gitmesinin ardından, Dini Liderlik makamını devralma şansı hakkında sorular ortaya çıkıyor.
Son yıllarda Mücteba Hamaney; Hasan Ruhani, Ali Laricani ve Muhammed Cevad Zarif gibi ılımlı akımdan sayılan isimlerin yanında bazı etkinliklerde boy gösterdi. Geçmişte de gelecekte Dini Liderlik makamını devralacak muhtemel aday olarak adı sıkça anılmıştı.
Mücteba, İran Parlamentosu'nun eski başkanı Gulam Ali Haddad Adil'in kızı Zehra Haddad Adil ile evliydi. Haddad Adil; milletvekilliği, meclis başkanlığı, Fars Dili ve Edebiyatı Akademisi başkanlığı, Eğitim Bakan Yardımcılığı, Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi ve Yüksek Kültür Devrimi Konseyi üyeliği gibi birçok görevde bulunmuş, ayrıca üniversite profesörü olarak çalışmıştı. Eşi Zehra Haddad Adil, merhum Dini Lider ile birlikte evlerini hedef alan ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybetti.
Trump'tan Mücteba'ya tepki
ABD Başkanı Donald Trump, İran'da yeni liderin seçilmesine yönelik tartışmalara hızla dahil oldu. Axios sitesine verdiği mülakatta Trump, Mücteba Hamaney'in merhum liderin yerine geçmek için en güçlü aday olduğunu ancak bu durumu "kabul edilemez bir sonuç" olarak nitelendirdiğini belirtti.
Trump, "Vakit kaybediyorlar çünkü Hamaney'in oğlu zayıf bir karakter" dedi ve ekledi: "Tıpkı Venezuela'daki Delcy Rodriguez atamasında olduğu gibi, bu atamaya da ben dahil olmalıyım."
İran medyası ve X platformundaki hesaplar, Dini Liderlik makamını devralma ihtimaline doğrudan atıfta bulunmadan Mücteba Hamaney'in fotoğraflarını paylaştı. Eski Devrim Muhafızları Komutanı Muhsin Rızai'ye yakınlığıyla bilinen "Tabnak" ajansı, Mücteba Hamaney'in İran-Irak savaşı sırasındaki "ilk kez yayımlanan fotoğraflarını" içeren bir video yayımladı. Ajans, babasının cumhurbaşkanı olduğu dönemde Mücteba'nın "ülkeyi ve İslam'ı savunmak" için cephelere katıldığını ve Irak güçlerine karşı diğer savaşçılarla birlikte sade bir kıyafetle görüntülendiğini vurguladı.
Fakih ve savaşçı
Muhafazakar siyasetçi Said Celili'ye yakın isimlerden biri olan Tahran Milletvekili Hamid Resai de X hesabından Mücteba Hamaney'in bir fotoğrafını kısa bir özgeçmişle birlikte paylaştı.
Resai, "İslam Devrimi Lideri'nin" oğlu "Ayetullah Seyyid Mücteba Hüseyni Hamaney"in 8 Eylül 1969'da Meşhed'de doğduğunu ve son saldırıda hayatını kaybeden Zehra Haddad Adil ile evli olduğunu yazdı. Dini eğitimini ciddiyetle sürdürdüğünü ve Mahmud Haşimi Şahrudi, Muhammed Taki Misbah Yezdi ve Lütfullah Safi Gülpayegani gibi önde gelen alimlerden dersler aldığını belirtti. Milletvekili onu; İran-Irak savaşının savaşçılarından biri, "havzada üst düzey bir din adamı ve öğretmen", ayrıca merhum lidere yakın, güvenilir ve birçok devlet işine vakıf bir danışman olarak tanımladı.
"En güçlü aday"
İranlı siyasi analist Abdurrıza Davari, "Asr İran" sitesine verdiği mülakatta, Mücteba Hamaney'in liderlik için adı geçen isimler arasında en güçlü aday olduğunu ve "şu anki seçenekler arasında ondan daha uygun birinin bulunmadığını" savundu. Babasının bıraktığı boşluğu doldurabileceğini, savaşı sürdürme veya bitirme yönünde alacağı herhangi bir kararın halk arasında yüksek derecede meşruiyet göreceğini öne sürdü.
Davari, Mücteba Hamaney'in resmi bir yürütme görevi üstlenmemesine rağmen, birçok önemli kararda babasının yanında yer aldığını ve devlet yönetiminin işleyişini yakından bildiğini belirtti. Lidere yakınlığına örnek olarak, Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani'nin ölüm haberini gece vakti ona ileten kişinin Mücteba olduğunu, çünkü bu haberi başkalarının vermesinin çok zor olduğunu aktardı.
Analist ayrıca, Mücteba Hamaney'in kamuya açık etkinliklerde az görünmesinin hitabet yeteneğinden yoksun olduğu anlamına gelmediğini, yıllarca dini havzada öğretmenlik yaptığını ve liderlik makamına gelmesi halinde bu yeteneklerinin daha fazla ön plana çıkabileceğini belirtti.
Mücteba'nın sosyal özgürlükleri genişleterek ve ekonomik durumu iyileştirerek reformist bir yaklaşım benimseyebileceğine dair son yıllardaki öngörülere değinen Davari, onun rejim içinde kapsamlı değişiklikler ve reformlar sürecini ilerletebilecek tek kişi olduğunu ifade etti. Olası liderlik döneminin İslam Cumhuriyeti'nde "önemli reform ve değişimlere" sahne olabileceğine inandığını dile getirdi.
Buna karşılık, yurt dışındaki muhalif kesime liderlik eden İran'ın son Şahı'nın oğlu Rıza Pehlevi yayınladığı görüntülü mesajda, Hamaney'in suikastından sonra da vurguladığı gibi, onun yerine bir halef atama girişiminin "peşinen başarısızlığa mahkum olduğunu" söyledi. Pehlevi, "İster Mücteba ister Hasan (Humeyni) olsun, ortaya atılacak herhangi bir ismin meşruiyeti yoktur" dedi.