Pakistan ve Afganistan arasındaki gerilim, karşılıklı sınır ötesi operasyonlarla yeni bir tırmanışa geçti. Ekim ayında Türkiye ve Katar'ın arabuluculuğunda sağlanan ateşkesin ardından bölge yeniden ısındı. Pakistan ordusu, İslamabad'daki bir cami saldırısını gerekçe göstererek Pazar günü Afganistan (Nangarhar ve Paktika) içindeki "Pakistan Talibanı (TTP) kamplarına" yönelik 40'a yakın hava saldırısı düzenledi. Afganistan hükümeti ise bu saldırılarda kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu onlarca sivilin öldüğünü belirterek misilleme sözü verdi. Perşembe günü Afgan ordusunun sınır boyunca 3 vilayetten başlattığı kara harekatında 13 askeri noktanın ele geçirildiği ve 10 Pakistan askerinin öldürüldüğü iddia edildi.
İngiliz mirası bir saatli bomba: Durand Hattı
Bölgedeki bu bitmek bilmeyen çatışmaların kökeninde, 1893 yılında İngiliz sömürge yönetimi tarafından çizilen "Durand Hattı" yatıyor. İngiliz Hindistan'ı ile Afganistan arasında bir tampon bölge oluşturmak amacıyla dönemin İngiliz Dışişleri Bakanı Henry Mortimer Durand ve Afgan Emiri Abdurrahman Han arasında imzalanan bu anlaşma, Peştun kabilelerini iki ülke (bugünkü Afganistan ve Pakistan) arasında yapay bir şekilde böldü.
Afganistan sınırı tanımıyor
1947'de Pakistan'ın kurulmasıyla birlikte bu hat, iki ülke arasındaki resmi sınır haline gelse de Afganistan bu durumu hiçbir zaman kabul etmedi. Hatta Afganistan, 1947'de Pakistan'ın BM üyeliğine itiraz eden tek ülke olmuştu. Günümüzde Pakistan, ABD ve NATO Durand Hattı'nı uluslararası sınır olarak kabul ederken; Taliban yönetimi dahil hiçbir Afgan hükümeti bu 2 bin 640 kilometrelik hattı tanımadı. Pakistan'ın 2022'de militan geçişlerini engellemek için sınıra tel örgü çekme girişimi de Kabil yönetiminin sert tepkisiyle karşılaşmıştı.
Jeopolitik kördüğüm
Asyalı uzmanlar, Durand Hattı'nın yarattığı krizi şu dört ana başlıkta özetliyor:
-
Stratejik Derinlik: Dağlık arazi, sınır güvenliğini askeri açıdan son derece maliyetli kılıyor.
-
Kabile Kimliği: Peştunların ikiye bölünmesi, sınır ötesi sosyal ve akrabalık bağlarının kontrolünü zorlaştırıyor.
-
Kritik Geçitler: Hayber, Torkham ve Spin Boldak gibi geçitler sürekli bir gerilim noktası.
-
Güvenlik Riskleri: Karmaşık coğrafya, silahlı grupların barınmasını ve hareket etmesini tarihsel olarak kolaylaştırıyor.
Analistler, iki ülke arasındaki güvensizliğin derinleşmesinin bölgesel rakiplerin (Özellikle Hindistan ve Çin) işine yarayabileceği uyarısında bulunarak, Türkiye ve Katar gibi ülkelerin arabuluculuğunun krizin daha da büyümesini engellemek için şart olduğunu vurguluyor.
